Waarvoor kom ik nog?

Het is een doordeweekse dag en ik geef de training Belevingsgerichte Zorg in een verpleeghuis in de Rotterdamse regio. ’s Morgens scholing  in een leslokaal en in de middag meelopen op de verpleegafdelingen.  Doen wat de hand vindt te doen, zeg ik altijd maar.

De nadruk ligt vandaag op het alerter zijn op de taal die mensen gebruiken en hun manier van uitdrukken. Wat ( de richting van) hun ogen vertellen. En dan kijken waarop je aan kunt sluiten en hoe je dat kunt doen. Rapport maken, heeft dat. Een term uit de Franse behangerswereld, waar ‘rapport’ betekent ‘naadloos aansluiten’. Van de ene behangstrook op de andere. Zodat het éen wand lijkt te zijn.  Als je in de communicatie  ‘Rapport’ maakt dan zul je merken dat je contact met iemand vloeiender verloopt. Dat is geen trucje. Het wordt een vaardigheid. Als ik u nu ook nog zeg dat het gegeven of iemand naar links op rechts kijkt ook nog betekenis heeft, dan wordt u misschien zelf nieuwsgieriger naar deze leerstof?

In het verhaal ‘Er wordt hier gestolen!’  worden dat soort technieken iets beschreven.

Verzorgenden vinden het eerst wat ingewikkeld. Sowieso dat je moet nadenken voor je wat tegen iemand (terug-)zegt. Maar als de winst duidelijk wordt, dan raakt de verzorgende enthousiast.

Mevrouw staat voor het raam en kijkt wat naar buiten. In plaats van de standaardvraag die Sonja geneigd is te stellen: ‘Ha, hoe is het nu met u?’ vraagt ze nu:  ‘ Wat ziet u allemaal daarbuiten?’ Mevrouw wijst en begint meteen te vertellen.
Mijnheer slaat zijn ogen neer en kijkt naar beneden. Teken van denken en voelen. Dus: ‘Gaat het?’  En dan zegt hij: ‘Ik mis haar zo…’ En dan zegt zij: ‘Ze was ook uw alles’
Andere mijnheer zegt, in reactie op een nieuwslezer op tv:  ‘Dat klinkt niet best!’ en de verzorgende leert te reageren: ‘Wat zou u liever horen? ‘ En meteen vertelt mijnheer wat voor nieuws hij liever had gehoord. En dan volgt er een gesprek over de behoefte aan vrede.
Kleine instrumenten, grote gevolgen. Contact.

‘Goedemiddag. U geeft hier trainingen begrijp ik? Over contact maken? Mag ik u iets vragen?’  Zij is de echtgenote van een mijnheer die ik al geruime tijd over de gangen heb zien ‘benen’ en zij komt bij hem op bezoek.

Natuurlijk kan ze me vragen stellen, graag zelfs. En ze vertelt me over haar man. Dat hij architect is geweest en zelf ook in de bouw gewerkt heeft als ondernemer.  Prachtige bouwwerken op zijn naam heeft staan.  En nu is hij dementerend.  Wat een schrik, wat een verdriet.

‘Het ergste is dat hij me niet meer herkent. Ik kom hier haast elke dag. Ik vind het van mezelf afschuwelijk dat ik me soms afvraag: voor wie doe ik dit nog? Maar dat gebeurt me. Ik ben zijn vrouw, ik hou zielsveel van hem, maar als hij me niet meer herkent ….waarvoor kom ik dan nog?’

En ze vertelt me hoe haar bezoek verloopt.  Haar man ‘beent’ volkomen stuurs over de gangen van de afdeling. (Dat beeld ken ik, want dat heb ik vandaag inderdaad zo gezien. Een grote man, met witte verwarde haardos, die met behoorlijk verwilderde ogen over de gangen loopt. Nou, ‘beent’. Alsof hij iets of iemand dringend zoekt. )
‘Ja, en dan ziet ie me opeens, zegt niks, keert zich weg van me of keert om, loopt in éen ruk naar zijn kamer, gaat op bed liggen en….valt in diepe slaap!!’  Zij kijkt me verdrietig, wanhopig, radeloos aan.

We kijken elkaar aan. Ik bied mijn hand aan en zij legt haar hand in de mijne.
Ik ben er even stil van en zeg haar dan: ‘Gôh, wat een herkenning….’.
Niet-begrijpend kijkt ze me aan. En dan valt het kwartje.

‘ U bedoelt…..U bedoelt dat hij me herkent en dan….’ Ze snikt. ‘Zou het echt?’

In mijzelf weet ik dat dan zeker. Het klopt daar helemaal.
We bespreken daarna samen over hoe het is dat alles zo verandert en dat je dan zomaar als zijn ‘Rustpunt’ gaat fungeren. Als je dat op kunt brengen.

Nu mevrouw weet dat zij op haar man dit effect heeft, dat zij voor hem Het Rustpunt is, kan zij voor zichzelf de afweging maken of ze ‘daarvoor wil komen’.

Wat er waarschijnlijk voor haarzelf nodig is is dat mevrouw haar eigen verwachtingen en wensen bewust wordt. En die serieus neemt. Zij zal ermee moeten leren leven dat haar man haar dat niet meer kan geven? Herkend worden, lieve dingen tegen je zeggen.

Iets als dementie keert levens finaal ondersteboven. Soms komt er onder een brokstuk weer iets bijzonders tevoorschijn om op voort te borduren. Je moet het zien.
De Parel in de Pijn.